Czernidłaczek dwuzarodnikowy
Czernidłaczek dwuzarodnikowy
Czernidłaczek dwuzarodnikowy, znany naukowo jako Tulosesus bisporus, to interesujący gatunek grzybów należący do rodziny kruchaweczkowatych (Psathyrellaceae). Opisany po raz pierwszy w 1915 roku przez Jakoba Emanuela Lange jako Coprinus bisporus, zyskał swoją aktualną nazwę dzięki badaniom D. Wächt. i A. Melzer w 2020 roku. Gatunek ten jest rzadko spotykany w Polsce i został umieszczony na Czerwonej liście roślin i grzybów Polski, co czyni go szczególnym obiektem zainteresowania dla mykologów oraz miłośników przyrody.
Systematyka
W klasyfikacji według Index Fungorum czernidłaczek dwuzarodnikowy należy do rodzaju Tulosesus, rodziny Psathyrellaceae oraz rzędu Agaricales. W obrębie królestwa Fungi jego pozycja klasyfikacyjna przedstawia się następująco: Basidiomycota, Agaricomycetes, Agaricomycetidae oraz Agaricales. Gatunek ten posiada kilka synonimów, w tym Coprinellus bisporus oraz Coprinus ephemerus var. bisporus, co może prowadzić do pewnych niejasności w literaturze mykologicznej.
Warto również zaznaczyć, że polska nazwa czernidłak dwuzarodnikowy została zaproponowana przez Władysława Wojewodę w 2003 roku. Jednakże po przeniesieniu do rodzaju Coprinellus nazwa ta stała się niezgodna z aktualną nomenklaturą naukową. Obecnie bardziej powszechnie używaną nazwą jest czernidłaczek dwuzarodnikowy, która występuje w internetowych atlasach grzybów.
Morfologia czernidłaczka dwuzarodnikowego
Kapelusz
Kapelusz czernidłaczka dwuzarodnikowego charakteryzuje się średnicą wynoszącą początkowo od 12 do 16 mm, a po wyprostowaniu osiąga nawet 20 mm. Jego powierzchnia ma barwę od ochrowej do cynamonowej, z ciemniejszym odcieniem w centralnej części. Takie zróżnicowanie kolorystyczne sprawia, że gatunek ten jest łatwo rozpoznawalny w naturze.
Blaszki
Blaszki są wąsko przyrośnięte lub wolne, początkowo białe, a z biegiem czasu stają się coraz ciemniejsze, aż ostatecznie osiągają kolor czarny. Zmiany te są istotnym elementem identyfikacyjnym dla mykologów podczas obserwacji owocników.
Trzon
Trzon czernidłaczka dwuzarodnikowego ma wysokość od 40 do 80 mm oraz średnicę wynoszącą od 1 do 2 mm. Jest białawy i owłosiony, co również przyczynia się do jego identyfikacji w terenie.
Cechy mikroskopowe
Mikroskopowe cechy tego gatunku są kluczowe dla jego klasyfikacji i rozpoznawania. Zarodniki mają kształt elipsoidalny do jajowatego i mierzą od 9,7 do 13,7 µm długości oraz od 6,1 do 8,4 µm szerokości. Pora rostkowa jest ekscentryczna o szerokości 1,8 µm. Podstawki są dwuzarodnikowe i osiągają wymiary od 15 do 28 × 6–8 µm. Pseudoparafizy mierzą od 4 do 6 µm, a cheilocystydy mają kształt pęcherzykowaty i rozmiary od 20 do 55 × 15–32 µm. Warto podkreślić brak pleurocystyd oraz sprzążek, co stanowi dodatkowy element różnicujący ten gatunek od innych podobnych.
Występowanie czernidłaczka dwuzarodnikowego
Czernidłaczek dwuzarodnikowy jest gatunkiem rzadkim w Polsce i znajduje się na Czerwonej liście roślin i grzybów Polski jako gatunek zagrożony wymarciem (status E). W ciągu ostatnich lat jego występowanie zostało ograniczone przez różnorodne czynniki środowiskowe oraz działalność człowieka. Do roku 2003 zanotowano jedynie trzy stanowiska tego grzyba w Polsce; jednakże więcej współczesnych danych można znaleźć w internetowych atlasach grzybów.
Czernidłaczek dwuzarodnikowy rozwija się głównie na łajnie oraz mieszaninie słomy i łajna, a także na gnijącej słomie. Owocniki tego gatunku zazwyczaj występują grupami, co sprawia, że można je czasami zauważyć w naturalnym środowisku.
Gatunki podobne
Czernidłaczek dwuzarodnikowy ma wiele podobnych gatunków z rodzaju Coprinellus. Jego najbardziej charakterystyczną cechą są dwuzarodnikowe podstawki widoczne pod mikroskopem. Oprócz tego można go odróżnić dzięki kulistym lub elipsoidalnym cheilocystydom oraz pileocystydom o niezgrubiałych ścianach i braku sprzążek.
Najbardziej podobnym gatunkiem jest Coprinellus bisporiger; jednak różni się on miejscem występowania – rośnie głównie na gałązkach oraz wśród liści. Odróżnienie tych dwóch gatunków wymaga dokładnej obserwacji zarówno morfologicznej jak i mikroskopowej.
Zakończenie
Czernidłaczek dwuzarodnikowy to fascynujący gatunek grzyba o unikalnych cechach morfologicznych i ekologicznych. Jego rzadkie występowanie w Polsce oraz status zagrożony wymarciem sprawiają, że stanowi ważny temat badań dla mykologów oraz pasjonatów grzybów. Zrozumienie systematyki tego gatunku oraz jego morfologii może przyczynić się do ochrony nie tylko samego czernidłaczka dwuzarodnikowego, ale także jego siedlisk i towarzyszącej mu mykobioty. Bardzo istotne jest prowadzenie dalszych badań nad tym gatunkiem oraz monitoring jego
Artykuł sporządzony na podstawie: Wikipedia (PL).