Noc tysiączna druga
Noc tysiączna druga
Noc tysiączna druga to jednoaktowa komedia autorstwa Cypriana Kamila Norwida, napisana w 1850 roku. Utwór ten jest nie tylko literackim dziełem, ale również osobistym zapisem emocji i przeżyć poety związanych z miłością do Marii Kalergis. Komedia osadzona jest w malowniczej scenerii Castel-Fermo w pobliżu Werony, gdzie główny bohater, Roger, stara się radzić sobie z bolesnymi wspomnieniami. W artykule tym przyjrzymy się okolicznościom powstania utworu, jego treści oraz recepcji na przestrzeni lat.
Okoliczności powstania utworu
Powstanie Nocy tysięcznej drugiej łączy się z uczuciowymi zawirowaniami Norwida, który przez wiele lat darzył miłością Marię Kalergis. Ich relacja była skomplikowana i pełna sprzeczności, co poeta odzwierciedlał w swojej korespondencji z przyjaciółką, Marią Trębicką. Korespondencja ta przerwała się nagle w 1848 roku, po informacjach o skandalu związanym z panią Kalergis i ówczesnym dyktatorem Paryża. Norwid w przedostatnim liście opisywał kłamstwo i zawód miłosny, a jego komedia stała się swoistym dopełnieniem przerwanej rozmowy.
W marcu 1850 roku Norwid spotkał Emmę Herwegh, żonę poety Georga, która opowiedziała mu o swojej tragedii małżeńskiej. To spotkanie zainspirowało go do stworzenia postaci Rogera oraz innych bohaterów komedii. W ten sposób wzorując się na symetryczności losów czworga ludzi, Norwid zaczął tworzyć dzieło, które miało być zarówno osobistym wyznaniem, jak i literackim eksperymentem.
Dzieje rękopisu
Rękopis Nocy tysięcznej drugiej został przepisany już w 1850 roku i trafił do rąk Marii Trębickiej. Został tam przechowany do 1858 roku, kiedy to poeta poprosił o jego przesłanie do Antoniego Zaleskiego. Trębicka dodała go do przesyłki z rękopisem innego utworu Norwida, co było wyrazem jej ironii i złośliwości wobec poety. Rękopis przetrwał wiele lat, a po śmierci Trębickiej trafił do Biblioteki Jagiellońskiej, gdzie znajduje się do dziś.
W 1907 roku Noc tysięczna druga została opublikowana przez nieznanego wydawcę w dwóch numerach czasopisma Krytyka. W latach późniejszych Norwid poprawił tekst komedii i przesłał go przyjacielowi Teofilowi Lenartowiczowi z prośbą o pomoc w publikacji. Niestety komedia nie znalazła uznania w redakcji lwowskiego Dziennika Literackiego. Dopiero w 1911 roku Zenon Przesmycki opublikował poprawioną wersję utworu w trzecim tomie Pism Zebranych Norwida.
Treść utworu
Akcja Nocy tysięcznej drugiej rozgrywa się w Castel-Fermo pod Weroną. Głównym bohaterem jest Roger, który postanawia zakończyć swoje życie w Italii i stać się bardziej praktycznym człowiekiem. W swoim pokoju, z widokiem na miasto, zmaga się z bolesnymi wspomnieniami swojej ukochanej Klaudii. Roger odmawia spotkania pewnej damie pragnącej spojrzeć na nocną Weronę z jego okna, jednak wspomnienia jego miłości nie dają mu spokoju.
Podczas burzy Roger odnajduje list od Klaudii, w którym prosi go o odwiedzenie księżnej i przekazanie jej swoich myśli. W liście Klaudia porusza temat miłości mężczyzn i kobiet XIX wieku oraz ich różnorodnych podejść do uczuć. Roger dostrzega głębię osobowości ukochanej i zastanawia się nad ich relacją.
W pewnym momencie Roger postanawia zemścić się na cudzoziemce i wymyśla plan ukrycia się w szafie, by ujawnić swoją obecność w odpowiednim momencie. Kiedy dama przybywa ze swoim doktorem, Roger wyskakuje z szafy, co prowadzi do komicznych sytuacji. Dama ujawnia swoje przemyślenia na temat miłości i relacji między mężczyzną a kobietą oraz nadzieję na odnalezienie harmonii pomimo trudnych doświadczeń życiowych.
Recepcja utworu
Noc tysiączna druga była interpretowana na wiele sposobów przez krytyków literackich. Zenon Przesmycki postrzegał ją jako dokument biograficzny bardziej niż jako dzieło sztuki, wskazując na nadmiar autobiograficznych elementów utrudniających rozwój charakterów postaci. Stefan Kołaczkowski dostrzegał podwójną ironię losów bohaterów – tragizm ich sytuacji kontrastował z komizmem niektórych scen.
Irena Sławińska zwracała uwagę na dwoistość koncepcji utworu oraz na to, że monolog Rogera dominował nad akcją komediową. Uważała to za śmiałe połączenie różnych form literackich oraz inspirację dramatem Szekspira.
Noc tysiączna druga na scenie
Prapremiera Nocy tysięcznej drugiej odbyła się w 1908 roku w Szkole Aplikacyjnej przy Warszawskich Teatrach Rządowych. Kolejne wystawienia miały miejsce w różnych teatrach polskich na przestrzeni lat, ukazując trwałe zainteresowanie tym dziełem Norwida. Komedia była wystawiana przez Teatr Niezależny we Lwowie oraz Teatr Praski w Warszawie i doczekała się także adaptacji radiowych oraz telewizyjnych.
Wszystkie te inscenizacje ukazują nie tylko wartość literacką Nocy tysięcznej drugiej, ale także jej aktualność oraz zdolność do poruszania tematów uniwersalnych – miłości, bólu i poszukiwania harmonii w życiu ludzkim.
Zakończenie
Noc tysiączna druga Cypriana Kamila Norwida to
Artykuł sporządzony na podstawie: Wikipedia (PL).