Zadziornica włochata
Zadziornica włochata – niezwykły płaz afrykański
Zadziornica włochata (Astylosternus robustus) to fascynujący gatunek afrykańskiego płaza bezogonowego, który należy do rodziny artroleptowatych (Arthroleptidae). Gatunek ten, często w przeszłości klasyfikowany w monotypowym rodzaju Trichobatrachus, wyróżnia się nietypowymi cechami morfologicznymi oraz zachowaniem. Zadziornica nie jest zagrożona wyginięciem, mimo że lokalne społeczności polują na nią. W artykule przyjrzymy się bliżej temu niezwykłemu zwierzęciu, omawiając jego morfologię, występowanie, pożywienie, rozmnażanie, historię oraz status ochrony.
Nazwa i etymologia
Nazwa naukowa zadziornicy włochatej to Astylosternus robustus. Epitet gatunkowy „robustus” pochodzi z łaciny i oznacza „silny” lub „mocny”. Natomiast nazwa polska oraz angielska („hairy frog”) nawiązuje do charakterystycznych włosopodobnych struktur obecnych na ciele samca tego gatunku. Te wyrostki skórne pełnią ważną rolę w opiece nad potomstwem i są jedną z najbardziej rozpoznawalnych cech zadziornicy.
Morfologia zadziornicy włochatej
Zadziornica włochata osiąga długość około 11 cm, przy czym samce mogą dorastać do 13 cm, a samice do 9 cm. Jej masa wynosi około 80 g. Ciało płaza ma kolor ziemistoczekoladowy, zielonkawobrązowy lub czarny. Głowa jest szersza niż dłuższa, a pysk ma zaokrąglony kształt. Nozdrza znajdują się blisko oczu, które mają pionowe źrenice.
Na ciele samców można zaobserwować parzyste worki rezonansowe oraz charakterystyczne brodawki skórne rozwijające się podczas okresu godowego. Wydłużone „pazury” na tylnych łapach to kolejny unikalny element morfologiczny tego gatunku. Są one formą tkanki kostnej, która może wysuwać się poprzez przerwanie ciągłości kości, co ma na celu obronę przed drapieżnikami.
Wydaje się, że te pazury są również wykorzystywane do lepszej przyczepności na skalistym podłożu. Samce posiadają także wąski uchyłek płuc, co jest związane z ich specyficzną budową ciała i stylem życia.
Występowanie
Zadziornica włochata występuje głównie w zachodniej Afryce. Jej zasięg obejmuje obszary od południowo-wschodniej Nigerii przez zachodni Kamerun, Gwinę Równikową oraz Gabon do Konga i Demokratycznej Republiki Konga. Oddzielne populacje tej zadziornicy można spotkać także w północnym Kamerunie. Preferuje gęste lasy i nizinne strumienie o wartkim nurcie; potrafi jednak przystosować się do zmienionych przez człowieka środowisk.
W przeciągu swojego zasięgu zwierzę to można spotkać zarówno w lasach naturalnych, jak i na terenach podmokłych czy plantacjach herbaty. To przystosowanie do różnych siedlisk sprawia, że zadziornica jest stosunkowo powszechna w swoim środowisku naturalnym.
Pożywienie i styl życia
Zadziornice włochate prowadzą głównie lądowy tryb życia, jednak powracają do wody w celach rozrodczych. Ich dieta składa się głównie ze ślimaków, wijów, pająków oraz chrząszczy. Ze względu na swoje preferencje pokarmowe i siedliskowe, te płazy odgrywają ważną rolę w ekosystemie leśnym jako drapieżniki.
Dorosłe osobniki poszukują pożywienia na dnie lasów tropikalnych oraz w ich pobliżu, co pozwala im być efektywnymi łowcami w swoim naturalnym środowisku.
Rozmnażanie i opieka nad potomstwem
Sezon rozrodczy zadziornicy włochatej przypada na porę deszczową. Samce kierują się do strumieni w poszukiwaniu samic, które są gotowe do rozrodu. Po połączeniu się partnerzy składają jaja przytwierdzone do kamieni w wodzie. Samiec aktywnie opiekuje się jajami pod wodą, co zwiększa ich szanse na przeżycie. Wyrostki skórne samca pomagają mu prowadzić wymianę gazową podczas długiego okresu oczekiwania nad potomstwem.
Kijanki rozwijają się w szybkim nurcie strumieni i żywią mięsem dzięki obecności zrogowaciałych zębów w jamie gębowej oraz brzusznej przyssawce ułatwiającej chwytanie ofiar. Długość życia zadziornicy włochatej wynosi zazwyczaj do 5 lat.
Status ochrony i zagrożenia
Mimo że zadziornica włochata nie jest uznawana za gatunek zagrożony wyginięciem (przyznano jej status LC – najmniejszej troski), jej liczebność obniża się głównie z powodu polowań oraz degradacji środowiska naturalnego. W Kamerunie płazy te są często traktowane jako źródło pożywienia; lokalna ludność piecze je i spożywa.
Niebezpieczeństwo dla tego gatunku stanowi także pogorszenie jakości wód wynikające z działalności rolniczej i wycinki lasów. Na szczęście część areałów występowania zadziornicy znajduje się w obszarach chronionych, co daje nadzieję na dalszą egzystencję tego interesującego płaza.
Historia odkrycia
Zadziornica włochata została po raz pierwszy opisana w 1900 roku przez George’a Alberta Boulengera na podstawie okazów odłowionych w Kongu Francuskim (obecnie Republika Konga). Dopiero późniejsze badania uwydatniły charakterystyczne „pazury”, które wzbudziły zainteresowanie biologów. David Blackburn był jednym z pierwszych badaczy
Artykuł sporządzony na podstawie: Wikipedia (PL).